intro
Met de rug naar de Markt ziet u aan de rechterkant van de Gasthuisstraat een smal pand waarin een pizzeria is gevestigd. Dat is nummer 14.
Naast het monumentale huis op nummer 12 dat lange tijd van de families Philips en Van Anrooij was, stond sinds 1895 de textiel- en manufacturenzaak van vader Benjamin, later zoon Ies, van Dijk. Toen Benjamin van Dijk Gasthuisstraat 14 kocht, waren de hoogtijdagen van Joods Zaltbommel in de Gasthuisstraat al voorbij. Ooit waren de huizen Gasthuisstraat 28 en 30 van Joodse eigenaren, net als de panden op de hoek van de Gasthuisstraat en de Korte Steigerstraat daar tegenover.
Over de bewoners
De winkel van de firma Van Dijk
Benjamin van Dijk, een Joodse ‘manufacturier’ uit Alem, die daar ooit met een hondenkar volgeladen met koopwaar de huizen langsging, zette in 1895 een belangrijke stap. Hij liet zijn winkel in Alem achter en kocht het pand Gasthuisstraat nr. 14 in Zaltbommel. Van Dijk kwam terecht in een oud, smal, maar diep pand, dat hij helemaal moet hebben volgestouwd. Hij verkocht volgens zijn opgave bij de Kamer van Koophandel: confectie, manufacturen, kapok, veren, naaimachines ‘en alles wat tot den handel behoort’. Hij was een man met handelsgeest, dat blijkt wel uit de aansprekende advertenties die hij in de plaatselijke krant liet plaatsen.
Advertenties uit de plaatselijke krant. RAR Krantencollectie.
Benjamin van Dijk stierf in 1933 en werd opgevolgd door zijn zoon Isidor, ‘Ies’, die de vader was van Bob van Dijk, die eigenlijk ook Benjamin heette. Ies van Dijk verdiende goed met de firma ‘B. van Dijk’, die naam bleef nog wel een tijd.
Ies breidde het assortiment uit met woninginrichting. In zijn Chevrolet vol textiel bezocht hij sinds 1933 zijn klanten in de dorpen. Daarnaast was hij verzekeringsagent, leende hij aan mensen binnen en buiten Zaltbommel geld uit en verhuurde en verpachtte hij een paar panden en stukken landbouwgrond in de buurt van Kerkdriel en Alem.
Op de begane grond van het pand Gasthuisstraat 14 was het een bedrijvige boel in de winkel, het kantoor en de werkplaats. Vader en moeder werkten allebei in de zaak en er liep flink wat personeel rond. Als er Joodse feesten in de stad waren ontving Van Dijk Joodse bezoekers en logés, vaak familie. Vanuit de winkel kwamen die via een lange gang in de keuken met daarachter de ‘veranda’, vervolgens een binnenplaatsje of tuintje met buiten-wc, een kelder en tenslotte het pakhuis.
Het pand van Van Dijk, rechts op de foto, voorzien van het uithangdoek ‘Opruiming’. Foto uit het album van Bob van Dijk.
RAR
Ies van Dijk was geen gelovige Jood. Zijn winkel was gewoon open op sabbat, want hij wilde geen klanten mislopen. Van Dijk was actief in een Joodse gezelligheidsvereniging en een bekend figuur in Zaltbommel.
Bob, zijn enig kind, geboren in 1921, had maar weinig op met textiel, hij fotografeerde liever. Nadat hij voortijdig van de HBS was gegaan, werd Bob door zijn vader op pad gestuurd met een zwaar beladen fiets. Dan maar kleding verkopen in de dorpen, redeneerde pa. Bob bracht er niet veel van terecht.
En toen kwam de oorlog en werd het voor Joden onmogelijk zaken te doen. Ies van Dijk probeerde zoveel mogelijk goederen en geld uit handen van de Duitsers te houden. Toen duidelijk werd dat het voor hen een ‘enkele reis Polen’ zou worden, dook hij op de avond van 9 augustus 1942 met vrouw en zoon onder in Hotel Gottschalk. Een paar dagen later kwamen daar het echtpaar Hes en hun zoon Alex bij en later nog meer Joodse onderduikers. Arnold Hes was een neef én een concurrent van Ies van Dijk.
Ilse Kahn (1923-1943) met Jan Wille voor de kunstig ingericht etalage van de familie Van Dijk in de Gasthuisstraat in Zaltbommel, circa 1940.
Joods Museum Amsterdam
Het pand Gasthuisstraat 14 werd door de Duitse roofinstantie verhuurd aan NSB’ers, of mensen die daar banden mee hadden.
Na de bevrijding was Van Dijk van plan zijn winkel in de Gasthuisstraat te laten ‘herleven’, maar dat lukte hem niet. Hij verhuisde naar Den Bosch met zijn bedrijf en verkocht het pand. Het ouderwetse interieur, dat zoon Bob zo goed kende, is volledig verdwenen.
De vroegere winkel van Van Dijk is nu een pizzeria .
Terug naar de overzichtskaart
