Intro
Hier komt een kort geluidsfragment dat je kunt beluisteren als je op locatie bent.
Voorbeeld:
Terug naar de overzichtskaart
Luister
Over deze locatie
Gasthuisstraat 14, de winkel van de firma Van Dijk
Naast het monumentale huis op nummer 12 dat lange tijd van de familie Philips was, stond sinds 1895 de textiel- en manufacturenzaak van vader Benjamin, later zoon Ies, van Dijk. Toen Benjamin van Dijk Gasthuisstraat 14 kocht, waren de hoogtijdagen van Joods Zaltbommel in de Gasthuisstraat al voorbij. Ooit waren de huizen Gasthuisstraat 28 en 30 van Joodse eigenaren, net als de panden op de hoek van de Gasthuisstraat en de Korte Steigerstraat daar tegenover.
Benjamin van Dijk, een Joodse ‘manufacturier’ uit Alem, die daar ooit met een hondenkar volgeladen met koopwaar de huizen langsging, zette in 1895 een belangrijke stap. Hij liet zijn winkel in Alem achter en kocht het pand Gasthuisstraat nr. 14 in Zaltbommel. Van Dijk kwam terecht in een oud, smal, maar diep pand, dat hij helemaal moet hebben volgestouwd. Hij verkocht volgens zijn opgave bij de Kamer van Koophandel: confectie, manufacturen, kapok, veren, naaimachines ‘en alles wat tot den handel behoort’. Hij was een man met handelsgeest, dat blijkt wel uit de aansprekende advertenties die hij in de plaatselijke krant liet plaatsen.
 |
Advertentie uit het Zaltbommelsch Nieuwsch- en Advertentieblad van 20 juli 1928.
Regionaal Archief Rivierenland (RAR)
Succesvol winkelier
Benjamin van Dijk stierf in 1933 en werd opgevolgd door zijn zoon Isidor, ‘Ies’, die de vader was van Bob van Dijk, die eigenlijk ook Benjamin heette. Ies van Dijk verdiende goed met de firma ‘B. van Dijk’, die naam bleef nog wel een tijd.
Advertentie uit het Zaltbommelsch Nieuwsch- en Advertentieblad van 24 december 1937.
RAR
Ies breidde het assortiment uit met woninginrichting. In zijn Chevrolet vol textiel bezocht hij sinds 1933 zijn klanten in de dorpen. Daarnaast was hij verzekeringsagent, leende hij aan mensen binnen en buiten Zaltbommel geld uit en verhuurde en verpachtte hij een paar panden en stukken landbouwgrond in de buurt van Kerkdriel en Alem.
Op de begane grond van het pand Gasthuisstraat 14 was het een bedrijvige boel in de winkel, het kantoor en de werkplaats. Vader en moeder werkten allebei in de zaak en er liep flink wat personeel rond. Als er Joodse feesten in de stad waren ontving Van Dijk Joodse bezoekers en logés, vaak familie. Vanuit de winkel kwamen die via een lange gang in de keuken met daarachter de ‘veranda’, vervolgens een binnenplaatsje of tuintje met buiten-wc, een kelder en tenslotte het pakhuis.
Het pand van Van Dijk, rechts op de foto, voorzien van het uithangdoek ‘Opruiming’. Ingeplakte foto uit het album van Bob van Dijk.
RAR, Archief van de familie Van Dijk
Ies van Dijk was geen gelovige Jood. Zijn winkel was gewoon open op sabbat, want hij wilde geen klanten mislopen. Van Dijk was actief in een Joodse gezelligheidsvereniging en een bekend figuur in Zaltbommel.
Geen verkooptalent
Bob, zijn enig kind, geboren in 1921, had maar weinig op met textiel, hij fotografeerde liever. Nadat hij voortijdig van de HBS was gegaan, werd Bob door zijn vader op pad gestuurd met een zwaar beladen fiets. Dan maar kleding verkopen in de dorpen, redeneerde pa. Bob bracht er niet veel van terecht.
FOTO invoegen:
Ilse Kahn (1923-1943) met Jan Wille voor de kunstig ingerichte etalage van Van Dijk in de Gasthuisstraat in Zaltbommel, circa 1940.
Joods Museum Amsterdam
Onderduik en hervatting
En toen kwam de oorlog en werd het voor Joden onmogelijk zaken te doen. Ies van Dijk probeerde zoveel mogelijk goederen en geld uit handen van de Duitsers te houden. Toen duidelijk werd dat het voor hen een ‘enkele reis Polen’ zou worden, dook hij op de avond van 9 augustus 1942 met vrouw en zoon onder in Hotel Gottschalk in de Waterstraat. Een paar dagen later kwamen daar het echtpaar Hes bij, naderhand hun zoon Alex, en weer later nog meer Joodse onderduikers. Vader Arnold Hes was een neef én een concurrent van Ies van Dijk.
Het pand Gasthuisstraat 14 werd door de Duitse roofinstantie verhuurd aan NSB’ers, of mensen die daar banden mee hadden.
Ies van Dijk, zijn vrouw en zoon overleefden de oorlog.
Na de bevrijding was Van Dijk van plan zijn winkel in de Gasthuisstraat te laten ‘herleven’, maar dat lukte hem niet. Hij verhuisde naar Den Bosch met zijn bedrijf en verkocht het pand. Het ouderwetse interieur dat zoon Bob zo goed kende, is volledig verdwenen.
Thans is de vroegere winkel van Van Dijk een pizzeria.
