Over deze plek
Het ‘Joods monument’ in Zaltbommel is een zuil van beton en staat aan de Boscche poort. De zuil rijst op uit een davidster en wordt bekroond door een bronzen kandelaar (een menora). In de sokkel is een loden koker gemetseld met daarin een rol met de namen van de 58 joodse inwoners van de gemeente Zaltbommel die tijdens de oorlog zijn omgebracht. Het gedenkteken is circa 2 meter 50 hoog.
De tekst op de zuil luidt:
‘1942 – 1943
OPDAT WIJ NIET VERGETEN’.
De tekst op de rol in de loden koker luidt:
‘OPDAT WIJ NIET VERGETEN –
OPDAT HET NIET WEER GEBEURT’.
Hieronder zijn de namen van 58 joodse oorlogsslachtoffers aangebracht.
De geschiedenis
Het ‘Joods monument’ in Zaltbommel is opgericht ter nagedachtenis aan de 58 joodse inwoners van Zaltbommel, Rossum en Herwijnen die eind 1942/begin 1943 door de bezetter werden weggevoerd en omgebracht. Tijdens de bezetting vonden er vanuit Zaltbommel twee razzia’s plaats: een op 19 november 1942, waarbij dertig mensen werden weggevoerd, en een op 8 en 9 april 1943, waarbij 26 mensen werden gedeporteerd. Twee mannen waren al eerder opgepakt. Geen van hen heeft de bezettingsjaren overleefd.
Oprichting en onthulling
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van de Interkerkelijke Jeugdraad van Zaltbommel i.s.m. de Nederlands Israëlitische Hoofdsynagoge van ‘s-Hertogenbosch. De bouw werd mogelijk dankzij de bijdragen van velen, zowel in als buiten Zaltbommel. Het monument is onthuld op 27 november 1967 (24 Hash van van het jaar 5728 volgens de joodse jaartelling) door rabbijn L.S. Israëls. Op diezelfde datum in 1942 werden de eerste twintig joden uit Zaltbommel in Auschwitz vermoord. De plechtigheid werd gevolgd door een interreligieuze herdenkingsbijeenkomst.
Over de mensen
De namen van de twee mannen die al eerder opgepakt waren luiden:
Emanuel Mozes Drievoet en Bernhard van Gisch.
De namen van de joodse burgers die op 19 november 1942 naar Kamp Westerbork weggevoerd zijn, luiden:
Crisje Blom, Johanna Sara van Blijdenstein, Hinda Brückner, Levie van Dijk, Sientje Frank, Sara Groenewoudt, Hartog Andries Groenewoudt, Anna Hes, Josina Hes, Hugo Hes, Hester Hes, Kaatje Hes, Hester Hes-van Leeuwen, Izaak Hendrix, Eva Hijmans, Rozetta Hijmans, Louis Joosten, Betty Joosten, Machiel Meijer Joosten, Herman Joosten, Edith Kahn, Ilse Kahn, Elisabeth Leefsma, Betje Marcus, Izak Marcus, Gustav Israël Meijer, Izak Mozes van Straten, Mathilda van Straten, Emanuel Jacob de Vries en Francina Henrica de Vries.
De namen van de joodse burgers die op 8 of 9 april 1943 naar Kamp Vught weggevoerd zijn, luiden:
Jeannette van Blijdenstein, Abraham David van Gelder, Emile Abraham van Gelder, Josina Elise van Gelder, Silo Rozinus van Gelder, Margaretha Hendrix, Simon Hendrix, Maurits Samuel de Jong, Amalia Kahn, Hester Mozes, Jacoba Mozes, Rebecca Oppenheimer, Sophia van der Sluis, Frederika Sternfeld, Louis Stranders, Margaretha Carla Stranders, Bernhard Salomon van Straten, Jacob Adolf van Straten, Manuel van Straten (1913), Manuel van Straten (1930), Michel van Straten, Mozes van Straten, Mozes van Straten, Roosje van Straten, Ida Wihl en Annie Rozet Wijnman.
Op het monument staan de namen van enkele slachtoffers anders vermeld dan in het Digitaal Joods Monument.
